ΚΕΝΤΡΙΚΗ 1

Το νέο χωροταξικό για τον τουρισμό πρέπει να προστατεύσει την Κω από την υπερσυγκέντρωση κλινών και να συνδέσει κάθε νέα ανάπτυξη με πραγματικές υποδομέςΗ συζήτηση που έχει ανοίξει για το νέο χωροταξικό στον τουρισμό είναι εξαιρετικά σημαντική. Δεν αφορά μόνο το πού μπορούν να χτιστούν νέες τουριστικές μονάδες, αλλά κυρίως τι είδους τουριστική ανάπτυξη θέλουμε για τα επόμενα χρόνια. Και ειδικά για ένα νησί όπως η Κως, που έχει ήδη σηκώσει μεγάλο βάρος στην εθνική τουριστική οικονομία, το ερώτημα δεν μπορεί να είναι απλώς πολεοδομικό. Είναι αναπτυξιακό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό.Γιατί στην Κω το πρόβλημα δεν είναι αν υπάρχει ακόμα γη για να χτιστούν ξενοδοχεία. Γη υπάρχει και μάλιστα αρκετή. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το νησί αντέχει άλλες μεγάλες μονάδες χωρίς αντίστοιχες υποδομές. Δεν είναι, λοιπόν, θέμα χώρου. Είναι θέμα αντοχής.Η Κως εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους τουριστικούς προορισμούς της χώρας. Αυτό δεν έγινε τυχαία. Έγινε με επενδύσεις, επιχειρηματικό ρίσκο, πολλή δουλειά και την προσπάθεια χιλιάδων εργαζομένων. Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να είναι απέναντι στην ανάπτυξη. Ούτε μπορούμε να μηδενίσουμε τον ρόλο των μεγάλων επενδύσεων, που σε πολλές περιπτώσεις έφεραν ποιότητα, θέσεις εργασίας, φορολογικά έσοδα και διεθνή αναγνωρισιμότητα.Όμως κάθε επιτυχημένο μοντέλο, όταν ξεπεράσει τα όριά του, αρχίζει να παράγει προβλήματα αντί για οφέλη. Και αυτό πρέπει να το δούμε εγκαίρως, πριν η ζημιά γίνει μόνιμη. Σήμερα η Κως δεν κινδυνεύει από την έλλειψη τουρισμού. Κινδυνεύει από την υπερβολή ενός τουρισμού που δεν συνοδεύεται από αντίστοιχες δημόσιες υποδομές. Το νησί πιέζεται σε όλα τα βασικά επίπεδα: στο νερό, στην αποχέτευση, στα απορρίμματα, στο οδικό δίκτυο, στη στάθμευση, στις μετακινήσεις, στο νοσοκομείο, σε κατοικίες των εργαζομένων και στη δυνατότητα εύρεσης προσωπικού.Δεν μπορούμε να συζητάμε για χιλιάδες νέες κλίνες, όταν δεν έχουμε απαντήσει πρώτα σε απλά και κρίσιμα ερωτήματα: πού θα βρεθεί το νερό, ποιοι δρόμοι θα σηκώσουν την πρόσθετη κυκλοφορία, ποιο νοσοκομείο θα εξυπηρετήσει τον αυξημένο πληθυσμό του καλοκαιριού, πού θα μείνουν οι εργαζόμενοι και ποια δίκτυα θα υποστηρίξουν αυτή την επιπλέον ανάπτυξη.Η τουριστική ανάπτυξη δεν μπορεί πλέον να μετριέται μόνο με αριθμό κλινών. Αυτό είναι παλιό μοντέλο σκέψης. Σήμερα πρέπει να μετριέται με βάση την αντοχή του τόπου, την ποιότητα του προϊόντος, την εμπειρία του επισκέπτη και την ποιότητα ζωής του κατοίκου. Υπάρχει ένα ερώτημα που τίθεται από αρκετούς συναδέλφους ξενοδόχους: είναι πράγματι πιο βιώσιμο ένα μοντέλο που ευνοεί τη διάχυση μικρών μονάδων αντί για λιγότερες μεγάλες και οργανωμένες επενδύσεις; Και αν ένας επενδυτής διαθέτει μία ενιαία μεγάλη έκταση, είναι λογικό να ωθείται στη δημιουργία πολλών μικρών αναπτύξεων αντί για μία ενιαία μονάδα;Το ερώτημα είναι βάσιμο. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε κάθε μεγάλη επένδυση ως κάτι αρνητικό από τη φύση της. Όμως εδώ μιλάμε για την Κω του σήμερα. Όχι για ένα θεωρητικό νησί με άριστες υποδομές. Η Κως ήδη λειτουργεί στα όρια των αντοχών της. Άρα, πριν συζητήσουμε νέες μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες τύπου «μικρού χωριού», πρέπει πρώτα να συζητήσουμε σοβαρά για το νερό, τους δρόμους, την αποχέτευση, το νοσοκομείο, τα απορρίμματα, την κατοικία και το ανθρώπινο δυναμικό. Με απλά λόγια: πρώτα οι υποδομές, μετά η επέκταση.Η Κως χρειάζεται ένα προσωρινό «σημειωτόν» στις μεγάλες τουριστικές αναπτύξεις. Όχι φρένο στην πρόοδο. Όχι εχθρότητα προς τις επενδύσεις. Όχι κλείσιμο της πόρτας σε ανθρώπους που θέλουν να επενδύσουν. Χρειάζεται όμως μια παύση ευθύνης, μέχρι το κράτος, η Περιφέρεια και ο Δήμος να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις υποδομές που αντιστοιχούν στο πραγματικό μέγεθος του τουριστικού φορτίου που δέχεται το νησί.Το τελευταίο διάστημα ακούγεται ξανά ότι πρέπει να μελετηθεί εκ νέου η φέρουσα ικανότητα του νησιού, να γίνουν διαβουλεύσεις, συζητήσεις με φορείς, συναντήσεις με την τοπική κοινωνία και νέες αναλύσεις. Όλα αυτά έχουν τη χρησιμότητά τους και αν πρέπει να γίνουν, καλώς να γίνουν. Όμως, όπως λέει και ο λαός, «το πολύ το κύριε ελέησον το βαριέται και ο παπάς». Δεν μπορούμε να κρυβόμαστε διαρκώς πίσω από νέες μελέτες, όταν τα προβλήματα είναι ήδη μπροστά μας και τα βλέπουμε καθημερινά. Χρειάζεται μελέτη για να καταλάβουμε ότι το οδικό δίκτυο είναι πεπαλαιωμένο και ασφυκτιά κάθε καλοκαίρι; Χρειάζεται μελέτη για να δούμε ότι το αποχετευτικό σύστημα βρίσκεται στα όριά του; Χρειάζεται μελέτη για να αντιληφθούμε ότι το νερό λιγοστεύει, ότι οι δημοτικές και ιδιωτικές γεωτρήσεις υπεραντλούν τον υδροφόρο ορίζοντα και ότι σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονται πλέον σημάδια υφαλμύρωσης;Οι μελέτες είναι χρήσιμες όταν οδηγούν σε αποφάσεις. Όταν όμως γίνονται άλλοθι αναβολής, τότε απλώς καθυστερούν το αυτονόητο. Η Κως χρειάζεται τώρα ένα ουσιαστικό «σημειωτόν» στη συνεχή αύξηση νέων κλινών, μέχρι να αρχίσουν πραγματικά τα έργα υποδομής. Ίσως μόνο έτσι πιεστεί επιτέλους η κυβέρνηση, η Περιφέρεια και ο Δήμος να περάσουν από τη διαπίστωση στη δράση.Δεν είναι λογικό να φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε την αφαλάτωση βασική προϋπόθεση για να συνεχίσουμε να χτίζουμε νέες κλίνες. Η αφαλάτωση μπορεί να είναι, υπό προϋποθέσεις, ένα συμπληρωματικό εργαλείο. Δεν μπορεί όμως να γίνει άλλοθι για ανεξέλεγκτη τουριστική επέκταση. Θα είναι τραγικό ένα νησί με την ιστορία, την παραγωγική γη και τον φυσικό πλούτο της Κω να καλύπτει διαρκώς νέες ανάγκες επειδή πρώτα χτίζει και μετά αναρωτιέται πώς θα υδροδοτηθεί.Το ίδιο ισχύει και για το οδικό δίκτυο. Οι δρόμοι της Κω έχουν μείνει πίσω σε σχέση με την τουριστική έκρηξη των τελευταίων δεκαετιών. Σε πολλά σημεία το νησί στηρίζεται σε υποδομές της εποχής της χούντας. Δεν μπορεί ένας προορισμός που το καλοκαίρι φιλοξενεί πληθυσμό πολλαπλάσιο του μόνιμου πληθυσμού του να συνεχίζει χωρίς σύγχρονο κυκλοφοριακό σχεδιασμό, χωρίς επαρκείς κόμβους, χωρίς λύσεις στάθμευσης, χωρίς σοβαρή δημόσια συγκοινωνία και χωρίς ασφαλείς μετακινήσεις.Και βέβαια υπάρχει το μεγάλο ζήτημα του προσωπικού. Ήδη οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν εργαζομένους. Ήδη η στέγαση είναι δύσκολη και ακριβή. Αν προστεθούν χιλιάδες νέες κλίνες χωρίς σχέδιο, τότε δεν θα μιλάμε για υγιή ανάπτυξη. Θα μιλάμε για ένα μοντέλο που θα βασίζεται όλο και περισσότερο στη μαζική εισαγωγή εργαζομένων από τρίτεςχώρες, με όλα τα δυσμενή αποτελέσματα που έχει αυτό το εγχείρημα στην πληθυσμιακή αλλοίωση και χωρίς να έχουμε εξασφαλίσει ούτε στέγη, ούτε κοινωνική ένταξη, ούτε σταθερή ποιότητα υπηρεσιών. Και αυτό δεν είναι βιώσιμο ούτε για τις επιχειρήσεις, ούτε για την κοινωνία.Παράλληλα, δεν νοείται ένας τόσο ισχυρός τουριστικός προορισμός όπως η Κως να μη διαθέτει μια σοβαρή, οργανωμένη τουριστική σχολή. Αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για ποιοτικό τουρισμό, πρέπει να επενδύσουμε πρώτα στους ανθρώπους του τουρισμού. Να δώσουμε στη νεολαία του νησιού τη δυνατότητα να σπουδάσει, να εκπαιδευτεί και να παραμείνει στον τόπο της, όχι μόνο ως εποχικός εργαζόμενος, αλλά ως αυριανό στέλεχος, επαγγελματίας και επιχειρηματίας του κλάδου. Η έλλειψη προσωπικού δεν αντιμετωπίζεται μόνο με εισαγωγή εργαζομένων από άλλες χώρες. Αντιμετωπίζεται με εκπαίδευση, αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, προοπτική εξέλιξης και σύνδεση της τοπικής κοινωνίας με το ίδιο το τουριστικό προϊόν. Μια τουριστική σχολή στην Κω δεν θα εξυπηρετούσε μόνο τις υπάρχουσες μονάδες, αλλά και κάθε μελλοντική ανάπτυξη που θέλουμε να έχει ποιότητα, συνέχεια και πραγματικό όφελος για τον τόπο.Γι’ αυτό το νέο χωροταξικό πρέπει να είναι πιο γενναίο και πιο ρεαλιστικό. Να μην κοιτάζει μόνο χάρτες, συντελεστές και εκτάσεις. Να συνδέει κάθε νέα τουριστική ανάπτυξη με συγκεκριμένα κριτήρια φέρουσας ικανότητας: επάρκεια νερού, αντοχή δικτύων, κυκλοφοριακό φορτίο, πίεση στο περιβάλλον, διαθέσιμο προσωπικό και δυνατότητα αξιοπρεπούς στέγασης. Να προστατεύει όχι μόνο τον επενδυτή, αλλά και τον τόπο που θα δεχθεί την επένδυση.Η Κως δεν έχει ανάγκη από ένα μοντέλο που θα προσθέτει συνεχώς κλίνες και θα αφαιρεί ποιότητα ζωής. Έχει ανάγκη από ποιοτική αναβάθμιση, από εκσυγχρονισμό των υπαρχουσών μονάδων, από επενδύσεις σε βιωσιμότητα, από καλύτερη διαχείριση του προορισμού και από δημόσια έργα που θα στηρίζουν τον τουρισμό αντί να τον αφήνουν να λειτουργεί πάνω σε κουρασμένες υποδομές.Η κυβέρνηση σωστά ανοίγει τη συζήτηση για το χωροταξικό. Και σωστά πρέπει να μπει τάξη. Όμως η τάξη δεν μπορεί να είναι μόνο πολεοδομική. Πρέπει να είναι και αναπτυξιακή. Για περιοχές όπως η Κως, που ήδη σηκώνουν τεράστιο τουριστικό βάρος, χρειάζονται ειδικές προβλέψεις, αυστηρά κριτήρια και κυρίως σύνδεση κάθε νέας άδειας με την πραγματική δυνατότητα του νησιού να την υποστηρίξει.Ανάπτυξη δεν σημαίνει χτίζω όπου μπορώ. Ανάπτυξη σημαίνει σχεδιάζω με βάση αυτό που αντέχω. Η Κως έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να προσελκύσει τουρισμό, να σταθεί στον διεθνή ανταγωνισμό και να προσφέρει ένα ισχυρό τουριστικό προϊόν. Το μεγάλο στοίχημα τώρα είναι να προστατεύσει τον εαυτό της: το νερό της, τους δρόμους της, τους κατοίκους της, τους εργαζομένους της, το φυσικό της περιβάλλον και τελικά την ίδια της την ταυτότητα.Γιατί ένα νησί που ξεπερνά τα όριά του, στο τέλος δεν αναπτύσσεται. Φθείρεται. Και η Κως δεν αξίζει να φθαρεί από την ίδια της την επιτυχία.Μηνάς ΧατζημιχαήλΞενοδόχοςΑντιπρόεδρος Ένωσης Ξενοδόχων Κω

Μέσα σε κλίμα χαράς, ενθουσιασμού και καλοκαιρινής διάθεσης πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Παρασκευής η ξεχωριστή γιορτή που διοργάνωσε ο Δημοτικός Παιδικός Σταθμός Αντιμάχειας, αντλώντας έμπνευση από το πνεύμα και τις αξίες των Ολυμπιακών Αγώνων.Η εκδήλωση ήταν γεμάτη χρώματα, μουσική, κίνηση και παιδικά χαμόγελα, με τους μικρούς πρωταγωνιστές να εντυπωσιάζουν το κοινό μέσα από τις όμορφες παρουσιάσεις και τις δημιουργικές τους εμφανίσεις. Τα παιδιά, με την καθοδήγηση και τη στήριξη των εκπαιδευτικών τους, παρουσίασαν ένα άρτια οργανωμένο πρόγραμμα, αποσπώντας το θερμό και παρατεταμένο χειροκρότημα των παρευρισκομένων.Μέσα από τα δρώμενα αναδείχθηκαν ιδανικά όπως η συνεργασία, η προσπάθεια, η ευγενής άμιλλα και η συμμετοχή, αξίες που συνδέονται άμεσα με το ολυμπιακό ιδεώδες και που οι εκπαιδευτικοί φρόντισαν να μεταδώσουν στα παιδιά με τον πιο όμορφο και δημιουργικό τρόπο.Ξεχωριστή νότα στην εκδήλωση έδωσε και η συμμετοχή παιδιών του Αθλητικού Συλλόγου Ηπιόνη, τα οποία παρουσίασαν ένα εντυπωσιακό πρόγραμμα ρυθμικής γυμναστικής. Με χάρη, συγχρονισμό και εξαιρετική παρουσία, κέρδισαν τον θαυμασμό και το θερμό χειροκρότημα του κοινού, συμβάλλοντας σημαντικά στην επιτυχία της βραδιάς.Η γιορτή ολοκληρώθηκε μέσα σε κλίμα συγκίνησης και περηφάνειας, αφήνοντας τις καλύτερες εντυπώσεις σε γονείς και θεατές και χαρίζοντας σε όλους μία όμορφη  ανάμνηση.

Το βασικό πρόβλημα του νέου ΕΧΠ-ΤΤο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ) επιχειρεί να παρουσιαστεί ως ένα εργαλείο «βιώσιμης» διαχείρισης της τουριστικής ανάπτυξης. Ωστόσο, πίσω από όλη τη νέα ορολογία που εισάγει, το βασικό παραγωγικό μοντέλο του μαζικού τουρισμού όχι μόνο δεν αμφισβητείται, αλλά σε μεγάλο βαθμό αναπαράγεται.Το σχέδιο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τον τουρισμό ως κυρίαρχη αναπτυξιακή δραστηριότητα, με βασικό στόχο την αναβάθμιση, επιμήκυνση και ενίσχυση της τουριστικής οικονομίας. Η προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών φαίνεται να λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός διαχείρισης των συνεπειών της υπερανάπτυξης και όχι ως πραγματικό όριο απέναντι στη συνεχιζόμενη τουριστική μεγέθυνση.Αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην περίπτωση της Κω.1. Η Κως δεν είναι τρεις διαφορετικοί προορισμοίΗ πρώτη μεγάλη αντίφαση του σχεδίου αφορά την ίδια την κατηγοριοποίηση του νησιού. Η Δημοτική Ενότητα Κω κατατάσσεται στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Κατηγορία Α), ενώ οι Δημοτικές Ενότητες Δικαίου και Ηρακλειδών κατατάσσονται στην αμέσως χαμηλότερη βαθμίδα. Η λογική αυτή μπορεί να φαίνεται διοικητικά λειτουργική, όμως για ένα μικρό νησιωτικό σύστημα όπως η Κως είναι προβληματική.Το νησί λειτουργεί ως ενιαίο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό σύστημα. Ο υδροφόρος ορίζοντας είναι κοινός. Το οδικό δίκτυο είναι κοινό. Το νοσοκομείο, οι υποδομές ύδρευσης, η διαχείριση απορριμμάτων, η στεγαστική πίεση και η ενεργειακή κατανάλωση επηρεάζονται συνολικά από την τουριστική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως διοικητικών ορίων.Συνεπώς, η δυνατότητα δημιουργίας νέων μεγάλων τουριστικών μονάδων στις «λιγότερο κορεσμένες» Δημοτικές Ενότητες λειτουργεί στην πράξη ως μηχανισμός παράκαμψης των περιορισμών που υποτίθεται ότι τίθενται στις περιοχές υπερσυγκέντρωσης.2. Οι «Ελεγχόμενες Περιοχές» δεν ελέγχουν πραγματικά την τουριστική επέκτασηΤο πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο αν εξετάσει κανείς το τι πραγματικά επιτρέπεται στις λεγόμενες «Ελεγχόμενες Περιοχές». Παρότι το σχέδιο εμφανίζεται πιο αυστηρό σε σχέση με προηγούμενα χωροταξικά πλαίσια, στην πράξη εξακολουθεί να επιτρέπει τη δημιουργία νέων ξενοδοχειακών μονάδων 4 και 5 αστέρων σε εκτός σχεδίου περιοχές, αρκεί να πληρούνται ορισμένα όρια αρτιότητας.Με άλλα λόγια, περιορίζεται η μικρής κλίμακας διάσπαρτη τουριστική ανάπτυξη, αλλά συνεχίζει να επιτρέπεται η εγκατάσταση μεγάλων, επιβαρυντικών μονάδων, όπως και των ΟΜΑΤ, οι οποίες  παρότι παρουσιάζονται συχνά ως εργαλείο «ορθολογικής» και «ήπιας» ανάπτυξης, στην πράξη μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός περαιτέρω εντατικοποίησης της τουριστικής εκμετάλλευσης.Ιδιαίτερη ανησυχία  προκαλεί και η διατήρηση ειδικών εργαλείων χωρικού σχεδιασμού και ταχείας αδειοδότησης μεγάλων τουριστικών επενδύσεων, όπως τα ΕΣΧΑΣΕ.Παρότι το νέο ΕΧΠ-Τ μιλά για φέρουσα ικανότητα και βιώσιμη ανάπτυξη, συνεχίζει να διατηρεί εργαλεία ειδικού σχεδιασμού, όπως τα ΕΣΧΑΣΕ, μέσω των οποίων μεγάλες τουριστικές επενδύσεις μπορούν στην πράξη να παρακάμπτουν τοπικούς περιορισμούς, αυστηρότερους όρους προστασίας ή επιλογές χωρικού σχεδιασμού που έχουν τεθεί για μια περιοχή.  Αυτό είναι κομβικό για την Κω, διότι το βασικό πρόβλημα του νησιού δεν είναι η ύπαρξη μικρών οικογενειακών καταλυμάτων αλλά η εκρηκτική ανάπτυξη των μεγάλων μονάδων μαζικού και κυρίως all inclusive τουρισμού.Τα ίδια τα στοιχεία το αποδεικνύουν. Οι αφίξεις στο αεροδρόμιο αυξήθηκαν περίπου κατά 75% μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, ενώ οι κλίνες πέντε αστέρων υπερδιπλασιάστηκαν. Η μελέτη φέρουσας ικανότητας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ήδη από το 2009 προειδοποιούσε ότι αύξηση της τάξης του 40%-50% στις κλίνες και στις αφίξεις θα οδηγούσε σε υπέρβαση της φέρουσας ικανότητας. Σήμερα, πολλά από αυτά τα όρια έχουν ήδη ξεπεραστεί.Παρόλα αυτά, το νέο ΕΧΠ-Τ δεν προβλέπει ουσιαστικό μηχανισμό παγώματος ή επιβράδυνσης της τουριστικής επέκτασης σε περιοχές που εμφανίζουν χαρακτηριστικά υπερτουρισμού. Αντίθετα, διατηρεί ανοιχτό το πεδίο για νέες μεγάλες επενδύσεις, εφόσον αυτές εντάσσονται σε «οργανωμένες μορφές ανάπτυξης» ή συνοδεύονται από περιβαλλοντικές πιστοποιήσεις.3. Η προβληματική εξίσωση «ποιοτικός τουρισμός = βιώσιμη ανάπτυξη»Εδώ εντοπίζεται μία ακόμη σοβαρή προβληματική παραδοχή του σχεδίου: η σχεδόν αυτόματη ταύτιση της «ποιοτικής» ή «υψηλού επιπέδου» τουριστικής ανάπτυξης με τη βιωσιμότητα.Το σχέδιο προβλέπει κίνητρα αναβάθμισης καταλυμάτων σε 4 και 5 αστέρια, αλλά και χωριστά κίνητρα περιβαλλοντικής αναβάθμισης. Το κρίσιμο είναι τα δύο να συνδέονται ρητά: η “ποιοτική” αναβάθμιση να συνοδεύεται από μετρήσιμη μείωση πιέσεων σε νερό, ενέργεια, λύματα, απορρίμματα και τοπική κοινωνία..Η πραγματικότητα είναι όμως, ότι τα μεγάλα πολυτελή resorts αποτελούν συχνά τις πιο επιβαρυντικές μορφές τουριστικής δραστηριότητας. Οι ανάγκες τους σε νερό, ενέργεια, κλιματισμό, πισίνες, άρδευση, μεταφορές και απορρίμματα είναι δυσανάλογα μεγάλες.Το γεγονός ότι μία μονάδα διαθέτει περιβαλλοντική πιστοποίηση δεν αναιρεί απαραίτητα το συνολικό της αποτύπωμα, ιδιαίτερα όταν βρίσκεται σε έναν άνυδρο, κορεσμένο και ενεργειακά ευάλωτο νησιωτικό χώρο.Η φέρουσα ικανότητα δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο «πράσινη» είναι μια εγκατάσταση (το οποίο από μόνο του είναι οξύμωρο όταν μιλάμε για ξενοδοχεία – χωριά), αλλά και από το πόσες εγκαταστάσεις μπορεί συνολικά να αντέξει ένας τόπος.Ειδική προσοχή πρέπει να δοθεί και στην παράκτια ζώνη για την οποία  το σχέδιο προβλέπει απαγόρευση διαμορφώσεων και κατασκευών μόνο στα πρώτα 25 μέτρα από την ακτογραμμή. Για νησιά με έντονη τουριστική πίεση, αυξανόμενη δόμηση κοντά στη θάλασσα, διάβρωση ακτών και κλιματικούς κινδύνους, αυτή η απόσταση δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής προστασία. Το Πρωτόκολλο για την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Παράκτιων Ζωνών στη Μεσόγειο, στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης, θέτει ως βασικό σημείο αναφοράς ζώνη μη δόμησης τουλάχιστον 100 μέτρων από την ανώτατη χειμερινή ίσαλο γραμμή. Μας προβληματίζει ιδιαιτέρως το γεγονός ότι το νέο χωροταξικό παραμένει τόσο χαμηλά στο επίπεδο προστασίας της παράκτιας ζώνης, ειδικά για νησιά που ήδη πιέζονται έντονα4. Η φέρουσα ικανότητα αντιμετωπίζεται επιφανειακάΣημαντική αδυναμία του ΕΧΠ-Τ είναι επίσης ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει τη φέρουσα ικανότητα, δηλαδή με μια τεχνική άγνοια όσον αφορά τους πραγματικούς δείκτες πίεσης.  Το σχέδιο εξακολουθεί να βασίζεται υπερβολικά σε αριθμούς κλινών και τουριστικής δυναμικότητας, χωρίς να ενσωματώνει επαρκώς κρίσιμους, ποιοτικούς, δείκτες όπως:η πραγματική κατανάλωση νερού,η ενεργειακή ένταση,η έκταση σφράγισης εδάφους,η πίεση στα οικοσυστήματα,τα παραγόμενα απόβλητα,η κυκλοφοριακή φόρτιση,η στεγαστική πίεση,και η ανθεκτικότητα των κοινωνικών υποδομών.Δύο ξενοδοχεία με τον ίδιο αριθμό κλινών μπορούν να έχουν εντελώς διαφορετικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα.Το ίδιο ισχύει και για δύο περιοχές με παρόμοια τουριστική πυκνότητα αλλά εντελώς διαφορετικές δυνατότητες σε φυσικούς πόρους.Επιπλέον, είναι αναγκαίο να προβλεφθούν σαφή κριτήρια ελέγχου και αξιολόγησης περιπτώσεων τμηματικής ή κατακερματισμένης ανάπτυξης γειτονικών τουριστικών μονάδων, ώστε να αποτρέπεται η έμμεση παράκαμψη των ορίων δυναμικότητας, των περιορισμών κλινών και των χωροταξικών περιορισμών του ΕΧΠ-Τ μέσω πολλαπλών αδειοδοτήσεων που λειτουργούν στην πράξη ως ενιαία τουριστικά συγκροτήματα.5. Οι μελέτες φέρουσας ικανότητας έρχονται… αφού έχει αποφασιστεί η ανάπτυξηΙδιαίτερα ανησυχητικό είναι και το γεγονός ότι οι μελέτες φέρουσας ικανότητας προβλέπονται ουσιαστικά σε μεταγενέστερο στάδιο, αφού πρώτα θα έχουν εναρμονιστεί τα περιφερειακά και τοπικά σχέδια με το νέο ΕΧΠ-Τ.Δηλαδή, το κράτος επιχειρεί πρώτα να ορίσει το μοντέλο ανάπτυξης και έπειτα να εξετάσει αν οι περιοχές μπορούν πράγματι να το υποστηρίξουν. Αυτή η λογική αντιστρέφει τη βασική αρχή κάθε σοβαρού χωρικού σχεδιασμού ενώ ενδέχεται να απορρυθμίσει υπάρχουσες πιο αυστηρές τοπικές προστασίες.Σε ένα νησί όπως η Κως, όπου ήδη υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις υπέρβασης ορίων, θα έπρεπε να ισχύει ακριβώς το αντίθετο: πρώτα ολοκληρωμένες και επικαιροποιημένες μελέτες φέρουσας ικανότητας και έπειτα σχεδιασμός των επιτρεπόμενων μορφών ανάπτυξης. Ακόμη περισσότερο, όταν η ΕκΕΦΙ συνοδεύει συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο, χρειάζεται να είναι απολύτως σαφές με ποια δεδομένα συντάσσεται, αν εξετάζει πραγματικά τις σωρευτικές πιέσεις σε νερό, ενέργεια, λύματα, απορρίμματα και ποιότητα ζωής, και αν προβλέπεται μηχανισμός ελέγχου της αρτιότητάς της ή αν η αξιολόγηση θα περιορίζεται σε τυπικές διαδικασίες χωρίς ουσιαστική εξέτασηΜέχρι να υπάρξει αυτό το σαφές και ανεξάρτητο πλαίσιο φέρουσας ικανότητας, χρειάζεται αναστολή νέων διαδικασιών αδειοδότησης που προσθέτουν νέες τουριστικές κλίνες, ιδίως σε περιοχές με ήδη τεκμηριωμένες πιέσεις. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος το νέο ΕΧΠ-Τ και τα ΤΠΣ να εφαρμοστούν τελικά σε μια πραγματικότητα που θα έχει ήδη αλλάξει από νέες αδειοδοτήσεις.6. Βραχυχρόνια μίσθωση και στεγαστικό ζήτημαΠαράλληλα, το σχέδιο αντιμετωπίζει μάλλον επιφανειακά το ζήτημα της στεγαστικής κρίσης. Γίνεται αναφορά στη δυνατότητα περιορισμών στη βραχυχρόνια μίσθωση, όμως χωρίς συγκεκριμένα δεσμευτικά εργαλεία.Στην Κω, όπως και σε πολλά άλλα τουριστικά νησιά, η δυσκολία εύρεσης κατοικίας για εργαζόμενους και μόνιμους κατοίκους έχει ήδη λάβει ανησυχητικές διαστάσεις. Το ζήτημα αυτό δεν είναι απλώς κοινωνικό· είναι βαθιά χωρικό και αναπτυξιακό, καθώς επηρεάζει άμεσα τη δυνατότητα λειτουργίας του ίδιου του τόπου.7. Το ΕΧΠ-Τ δεν αμφισβητεί πραγματικά την τουριστική μονοκαλλιέργειαΤέλος, το πιο ουσιαστικό ίσως πρόβλημα του ΕΧΠ-Τ είναι ότι δεν αμφισβητεί πραγματικά τη μονοκαλλιέργεια του τουρισμού.Το σχέδιο μιλάει συνεχώς για εμπλουτισμό του τουριστικού προϊόντος, για νέες μορφές τουρισμού και για επιμήκυνση της περιόδου, αλλά σχεδόν καθόλου για παραγωγική διαφοροποίηση. Δεν εξετάζει δηλαδή πώς νησιά όπως η Κως μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη οικονομική ανθεκτικότητα μέσα από την ενίσχυση και άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων. Παρότι το σχέδιο αναφέρεται στη σύνδεση του τουρισμού με τον αγροδιατροφικό τομέα και στην προώθηση τοπικών προϊόντων, δεν αντιμετωπίζει επαρκώς τις πιέσεις που δέχεται ο πρωτογενής τομέας σε νησιά όπως η Κως. Η γεωργία και η κτηνοτροφία δεν χρειάζονται μόνο “σύνδεση” με τον τουρισμό, αλλά προστασία της αγροτικής γης, επάρκεια και ποιότητα νερού άρδευσης και σαφή όρια στην τουριστική δραστηριότητα που ανταγωνίζεται τους ίδιους πόρους.Έτσι, η συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη στο ερώτημα «τι είδους τουρισμό θέλουμε», αντί να ανοίγει το βαθύτερο ερώτημα:"Ποιο είναι το πραγματικό όριο αντοχής του νησιού και ποιο παραγωγικό μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει εντός αυτού χωρίς να εξαντλεί τους φυσικούς πόρους, το τοπίο και την ίδια την κοινωνία του τόπου;"